Wyciek z instalacji, awaria zbiornika, niekontrolowane przedostanie się substancji do gleby albo do wody. Dla przedsiębiorcy to nie tylko problem techniczny, ale początek postępowania, w którym stawką są kosztowne działania naprawcze. Polskie prawo konsekwentnie realizuje zasadę „zanieczyszczający płaci”, a obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego spoczywa na tym, kto szkodę spowodował. Wyjaśniamy, na czym polega ta odpowiedzialność i jak ograniczyć jej skutki.
Czym jest szkoda w środowisku?
Szkoda w środowisku to negatywna i mierzalna zmiana stanu lub osłabienie funkcji określonych elementów przyrody. W uproszczeniu chodzi o trzy obszary: gatunki chronione i siedliska przyrodnicze, wody oraz powierzchnię ziemi, czyli grunt. Zanieczyszczenie gleby substancjami niebezpiecznymi albo skażenie wód to typowe przykłady szkody, która uruchamia obowiązki przewidziane w ustawie o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie.
Warto odróżnić bezpośrednie zagrożenie szkodą od szkody już zaistniałej. W obu przypadkach przepisy nakładają na przedsiębiorcę obowiązki, choć ich zakres jest różny.
Zasada zanieczyszczający płaci i dwa reżimy odpowiedzialności
Fundamentem jest zasada, zgodnie z którą koszty zapobiegania szkodzie i jej naprawy obciążają podmiot, którego działalność ją spowodowała. Ustawa różnicuje przy tym dwa reżimy:
- w przypadku działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku odpowiedzialność ma charakter obiektywny, oparty na zasadzie ryzyka, co oznacza, że nie trzeba wykazywać winy przedsiębiorcy,
- w przypadku pozostałej działalności odpowiedzialność dotyczy zasadniczo szkód w gatunkach chronionych i siedliskach i wiąże się z wykazaniem winy.
To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo dla wielu zakładów przemysłowych obowiązuje surowszy, obiektywny reżim.
Obowiązek zgłoszenia i rola RDOŚ
W razie wystąpienia bezpośredniego zagrożenia szkodą lub samej szkody przedsiębiorca ma obowiązek podjąć działania zapobiegawcze lub naprawcze, a także zgłosić sprawę właściwym organom. Postępowanie prowadzi regionalny dyrektor ochrony środowiska (RDOŚ), który może w drodze decyzji nałożyć obowiązek przeprowadzenia określonych działań naprawczych oraz uzgodnić ich zakres.
Naprawa środowiska bywa procesem długotrwałym i kosztownym. W przypadku zanieczyszczenia powierzchni ziemi obejmuje ona remediację, czyli działania prowadzące do usunięcia zagrożenia i przywrócenia gruntu do wymaganego stanu, prowadzone według planu podlegającego zatwierdzeniu.
Więcej niż jedna płaszczyzna odpowiedzialności
Odpowiedzialność za szkodę w środowisku rzadko występuje samodzielnie. Ten sam stan faktyczny może rodzić jednocześnie:
- odpowiedzialność administracyjną, w tym kary pieniężne i nakazy naprawcze,
- odpowiedzialność cywilną wobec osób, które poniosły szkodę, na przykład wobec sąsiadów dotkniętych zanieczyszczeniem,
- w poważnych przypadkach odpowiedzialność karną osób działających w imieniu firmy.
Roszczenia cywilne sąsiadów bywają konsekwencją tego samego zdarzenia. Środki prawne przysługujące właścicielom nieruchomości dotkniętym uciążliwościami opisaliśmy we wpisie Hałas, pył i odór z sąsiedniego zakładu, jakie prawa ma właściciel nieruchomości.
Jak ograniczyć ryzyko?
Najskuteczniejsza jest prewencja. Pomaga rzetelna ocena ryzyka środowiskowego, procedury na wypadek awarii, sprawny system reagowania oraz dbałość o zgodność z posiadanymi pozwoleniami. Gdy instalacja wymaga pozwolenia zintegrowanego, jego warunki wyznaczają ramy bezpiecznej eksploatacji, o czym piszemy we wpisie Pozwolenie zintegrowane (IPPC): kiedy zakład przemysłowy go potrzebuje. Jeżeli źródłem problemu są cudze odpady porzucone na terenie firmy, znaczenie ma szybkie ustalenie sprawcy, co omawiamy we wpisie Porzucone odpady na Twojej działce.
Jak możemy pomóc?
Łączymy doradztwo z zakresu ochrony środowiska i eksploatacji zasobów naturalnych z doświadczeniem w sprawach odszkodowawczych. Reprezentujemy przedsiębiorców w postępowaniach przed RDOŚ, wspieramy w uzgadnianiu zakresu działań naprawczych oraz prowadzimy związane z tym spory.
Jeżeli w Twojej firmie doszło do zdarzenia grożącego skażeniem gruntu lub wód albo otrzymałeś decyzję nakładającą obowiązki naprawcze, skontaktuj się z kancelarią możliwie wcześnie. Szybka reakcja realnie wpływa na zakres kosztów.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skontaktuj się z radcą prawnym.
Najnowsze komentarze