Inspektor wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska wchodzi na teren zakładu i prosi o wykaz pozwoleń, ewidencję odpadów i sprawozdania. Kilka tygodni później przychodzi protokół, a po nim zarządzenia pokontrolne i wszczęcie postępowania o wymierzenie kary.
Dla wielu przedsiębiorców to pierwszy moment, w którym okazuje się, że obowiązki środowiskowe nie kończą się na segregacji śmieci. Poniżej opisujemy, jak wygląda kontrola, jakie sankcje wchodzą w grę i gdzie realnie da się je ograniczyć.
Kto kontroluje i na jakich zasadach?
Kontrole przestrzegania przepisów środowiskowych prowadzi Inspekcja Ochrony Środowiska – w praktyce wojewódzki inspektor ochrony środowiska (WIOŚ), na podstawie ustawy z 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska.
Kontrola może być planowa albo interwencyjna – wszczęta na skutek skargi mieszkańców, sygnału z gminy, doniesienia medialnego albo wyników pomiarów. W obszarze gospodarki odpadami inspektorzy mają szerokie uprawnienia, w tym możliwość prowadzenia czynności przez całą dobę i bez wcześniejszego zawiadomienia. Wykorzystują też pomiary emisji, pobór próbek oraz obserwację z powietrza.
Najczęstsze przedmioty kontroli to: posiadanie wymaganych pozwoleń, dotrzymywanie ich warunków, ewidencja i sprawozdawczość odpadowa w BDO, gospodarka wodno-ściekowa, emisje do powietrza, poziomy hałasu oraz magazynowanie odpadów.
Katalog sankcji – od opłaty po odpowiedzialność karną
Opłata podwyższona o 500%
Zgodnie z art. 292 Prawa ochrony środowiska podmiot, który korzysta ze środowiska bez wymaganego pozwolenia, ponosi opłaty podwyższone o 500% – dotyczy to wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza oraz poboru wód i wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi.
To sankcja szczególnie dotkliwa, bo nalicza się ją od całej wielkości emisji za cały okres działania bez pozwolenia. Typowy scenariusz: pozwolenie wygasło, wniosek o kolejne złożono za późno, instalacja pracowała dalej. Po kontroli marszałek województwa wymierza opłatę w drodze decyzji, a do zaległości doliczane są odsetki jak od zaległości podatkowych.
Orzecznictwo sądów administracyjnych dopuszcza obronę w sytuacjach, gdy brak pozwolenia wynikał z przewlekłości organu, a wniosek przedsiębiorcy był kompletny i złożony w terminie. To wymaga jednak udokumentowania całej korespondencji z urzędem.
Administracyjne kary pieniężne
Za korzystanie ze środowiska z naruszeniem warunków pozwolenia – przekroczenie dopuszczalnych emisji, poziomów hałasu, parametrów ścieków – WIOŚ wymierza administracyjną karę pieniężną na podstawie przepisów Prawa ochrony środowiska. Kara jest ustalana najpierw jako tzw. kara biegnąca, a następnie za okres trwania przekroczenia.
Odrębny reżim obowiązuje w gospodarce odpadami. Zgodnie z art. 194 ustawy o odpadach za prowadzenie działalności bez wymaganego wpisu do rejestru BDO, za zbieranie lub przetwarzanie odpadów bez zezwolenia albo za gospodarowanie odpadami niezgodnie z zezwoleniem grozi kara od 1 000 zł do 1 000 000 zł. Jej wysokość zależy m.in. od ilości i właściwości odpadów, okoliczności naruszenia oraz dotychczasowej działalności podmiotu – i właśnie w tych przesłankach jest miejsce na argumentację.
Wstrzymanie działalności i cofnięcie pozwolenia
Najpoważniejsza konsekwencja rzadko ma charakter finansowy. Organ może wstrzymać użytkowanie instalacji albo cofnąć bądź ograniczyć pozwolenie, jeżeli podmiot narusza jego warunki mimo wezwania. Dla zakładu produkcyjnego kilkutygodniowy przestój bywa kosztowniejszy niż każda kara.
Odpowiedzialność karna
Kodeks karny penalizuje zanieczyszczenie środowiska (art. 182), niewłaściwe postępowanie z odpadami (art. 183) oraz zaniechania w zakresie urządzeń zabezpieczających (art. 186). Nowelizacja z 22 lipca 2022 r. znacząco podniosła sankcje i wprowadziła obligatoryjną nawiązkę od 10 000 zł do 10 000 000 zł na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w razie skazania za umyślne przestępstwo przeciwko środowisku. Przy przestępstwach nieumyślnych nawiązka jest fakultatywna.
Odpowiedzialność karna dotyczy osób fizycznych – w praktyce członków zarządu i osób odpowiedzialnych za ochronę środowiska w zakładzie. Prawidłowo skonstruowany podział kompetencji wewnątrz organizacji ma tu realne znaczenie dowodowe.
Co można zrobić w trakcie i po kontroli?
Zastrzeżenia do protokołu. Protokół kontroli podpisuje się z możliwością wniesienia zastrzeżeń. To najtańszy moment na sprostowanie ustaleń faktycznych – później podważanie ich w postępowaniu odwoławczym jest znacznie trudniejsze.
Kwestionowanie metodyki pomiarów. Wysokość kary za przekroczenie emisji opiera się na wynikach pomiarów. Warto zweryfikować warunki poboru próbek, akredytację laboratorium i reprezentatywność pomiaru dla normalnego trybu pracy instalacji.
Odroczenie terminu płatności kary. Prawo ochrony środowiska pozwala odroczyć termin płatności administracyjnej kary pieniężnej na czas realizacji przedsięwzięcia usuwającego przyczyny naruszenia. Po jego wykonaniu i potwierdzeniu efektu ekologicznego kara może zostać zmniejszona, a w części nawet umorzona. To jedno z najskuteczniejszych narzędzi obrony – wymaga jednak wniosku złożonego w terminie i wiarygodnego harmonogramu inwestycji.
Odwołanie i skarga do sądu. Od decyzji WIOŚ przysługuje odwołanie do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, a następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sprawy dotyczące reprezentacji przed sądami i urzędami prowadzimy na każdym z tych etapów.
Profilaktyka: taniej niż obrona
Większość spraw, które trafiają do naszej Kancelarii po kontroli, dałoby się uniknąć wcześniej. Trzy elementy dają największy efekt:
- Rejestr pozwoleń z terminami. Pozwolenia wygasają, a wniosek o nowe trzeba złożyć z odpowiednim wyprzedzeniem. Prosty kalendarz obowiązków eliminuje najkosztowniejszą kategorię naruszeń – działanie bez pozwolenia.
- Audyt środowiskowy przed kontrolą. Przegląd dokumentacji, ewidencji BDO i zgodności rzeczywistych parametrów instalacji z treścią pozwoleń. Robimy to w ramach audytu prawnego i procedury due diligence, również przy transakcjach zakupu zakładu – odpowiedzialność środowiskowa potrafi przejść na nabywcę.
- Jasny podział odpowiedzialności. Pisemne powierzenie obowiązków środowiskowych konkretnym osobom, z odpowiednimi uprawnieniami i budżetem. Ma znaczenie zarówno organizacyjne, jak i w ewentualnym postępowaniu karnym.
Warto też pamiętać, że nieprawidłowości środowiskowe należą do kategorii naruszeń objętych systemem zgłoszeń wewnętrznych i ochroną sygnalistów. Sprawnie działająca procedura wewnętrzna pozwala wychwycić problem, zanim zrobi to inspektor.
Jak pomagamy?
Kancelaria Aventum zajmuje się prawem ochrony środowiska w obsłudze firm z branży przemysłowej, budowlanej, transportowej i wydobywczej. W sprawach kontrolnych i sankcyjnych:
- uczestniczymy w czynnościach kontrolnych i przygotowujemy zastrzeżenia do protokołu,
- prowadzimy postępowania w sprawie opłat podwyższonych i administracyjnych kar pieniężnych,
- składamy wnioski o odroczenie i zmniejszenie kar,
- reprezentujemy klientów przed GIOŚ i sądami administracyjnymi,
- doradzamy w sprawach pozwoleń środowiskowych i eksploatacji zasobów naturalnych,
- prowadzimy stałą obsługę prawną firm i bieżące doradztwo prawne.
Jeżeli planujesz inwestycję i chcesz uporządkować dokumentację środowiskową na starcie, sprawdź nasz artykuł o decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Otrzymałeś zawiadomienie o kontroli albo decyzję o karze? Skontaktuj się z Kancelarią – terminy na wniesienie zastrzeżeń i odwołania są krótkie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji.
Najnowsze komentarze